CÂU CHUYỆN DIOXIN/DIOXINS
Dioxin là một vấn đề đang tạo ra nhiều tranh cải của các nhà khoa học
trên thế giới về hậu quả tác hại của hóa chất nầy lên con người. Tuy nhiên chính quyền Việt Nam hiện tại và một số nhà khoa học, nghiên cứu
trong nước đều đồng loạt nhận định rằng mọi bịnh tật lạ, các thai nhi có dị
hình dị dạng....đều là nạn nhân của dioxin hay chất màu da cam do quan đội Hoa
kỳ phung xịt trong một giai đoạn thời gian chiến tranh ở Việt Nam. Điều nầy cũng dễ hiểu và không cần bàn đến nơi đây.
Tùy theo định nghĩa,
dioxins gồm có dioxin hay 2,3,7,8-TCDD và những hợp chất dioxins tương đương ở
dạng furans và polychlorinated biphenyls (PCBs) cùng có bốn nguyên tử chlor
trong phân tử. Cơ Quan Bảo vệ Môi trường Hoa kỳ (
Theo các nhà khoa học
Âu châu, dioxins đã được nhìn rộng ra xa hơn nữa, gồm có tất cả 210 hóa chất
trong nhóm dibenzodioxin, dibenzofurans, và PCBs. Trong số 210 hợp chất nầy,
chỉ có 17 chất có vị trí của chlor là 2,3,7,8 và được xem là độc hại hơn cả. Vì
vậy, để phân tích nồng độ, hay ước lượng định mức hấp thụ hàng ngày cho con
người, các nhà hóa học thường dùng chỉ số “độäc hại tương đương” (toxicity
equivalence – TE) để chỉ lượng dioxins trong máu hay sữa mẹ...Thí dụ khi nói
1ng TE có nghĩa là hổn hợp dioxins hiện diện trên tương đương với 1 ng 2,3,7,8-TCDD.
Truy tìm nguyên nhân tạo ra dioxins, chúng ta cần đi ngược
thời gian từ đầu thế kỹ 20, kể từù khi công ty Dow Chemical Midland ở Hoa kỳ
thành công trong việc sản xuất hàng loạt khí chlor sau khi tách rời được dung
dịch muối ăn (sodium chloride – Na Cl). Kễ từ đó, chlor được dùng để chế biến
đủ các loại thuốc trừ sâu rầy, diệt cỏ dại, và các hợp chất dẽo (plastic) nhất
là chất polyvinyl chloride hay PVC mà chất sau cùng nầy đã được xem như là một
cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật thời bấy giờ vì đã mang lại nhiều ứng dụng
trong kỹ nghệ cho thế giới. Và dioxins từ những bước đầu tiên của công nghệ
chlor, đã trở thành một danh từ đầu môi trong hầu hết các quy trình sản xuất
các sản phẩm chứa chlor. Đây là một phó sản không nằm trong dự tính của con
người, và chính con người cũng chưa tìm được phương cách để loại trừ hóa chất
nầy trong sản xuất. Trong thuốc diệt cỏ dại và khai quang 2,4,5-T
(trichloro-phenoxyacetic acid), dioxin được tìm thấy nhiều nhất, ước tính vào
độ 2 ppm (phần triệu).
Định mức chấp nhận của
dioxin/dioxins
Tùy theo ước tính của từng cơ quan hay quốc gia, định mức chấp nhận hấp
thụ hàng ngày (tolerable daily intake – TDI) của dioxins được thay đổi và được
ước tính bằng pg (hay 10 -12 ) như sau:
·
Hòa Lan: 4 pg/ngày/Kg (cân lượng cơ
thể);
·
WHO: 10 pg/ngày/Kg;
·
Đức: 1 pg/ngày/Kg;
·
FDA (
·
USEPA 0.006 pg/ngày/Kg;
·
Trong luật môi trường của Đức, lượng khí thoát ra từ nhà máy không
được chứa quá 0,1 ng TE/m3 dioxins (toxicity equivalence).
Lượng bùn (sludge) khô thải ra cũng không được quá 100 ngTE/Kg. Đất ở các khu
gia cư phải thấp hơn 1.000 ngTE/Kg. Để có khái niệm về định mức độc hại, một
thí dụ về sự hiện diện của 1,3-dichloropropanol (DCP) trong xì dầu xuất cảng từ
Việt Nam, Thái Lan, Hongkong, Taiwan qua Anh đã được Cơ quan Định chuẩn Thực
phẩm (Food Standards Agency) của Anh xác định vào tháng 7/2001 là định mức hấp
thụ tối đa hàng ngày (total daily intake-TDI) là 2 ng/ngày/Kg (cân lượng cơ
thể). Như vậy nếu một người tiêu thụ 12 mL xì dầu trên sẽ hấp
thụ 10 – 20 lần định mức hàng ngày. Và đây là một hóa chất có thể làm
thay đổi “gene” trong cơ thể từ đó có thể sinh ra một số bịnh ung thư máu, não...
Việc phân tích dioxins rất khó. Trong phân tích,
dioxins luôn luôn xuất hiện cùng một vị trí với PCBs, chất sau nầy được đo ở
mức độ chính xác đến ng (10 -9 ) nếu dùng dụng cụ HRGC/HRMS. Và
từ kết quả tìm thấy được ta mới ước tính nồng độ của dioxins. Thí dụ:
nếu kết quả đo đạc trong sữa bằng phương pháp trên là 100 ng/g (100 ppb) PCBs
thì nồng độ dioxins tương ứng rất cao. Do đó cách đo đạc dioxins cho đến ngày
nay vẫn còn nhiều điều cần phải điều chỉnh thêm.
Như vậy, nếu tính theo
định mức 1 pg/ngày/Kg thì cơ thể một người cân nặng 50 Kg có thể hấp thụ 50
pg/ngày. Trong một năm sẽ hấp thụ: 18.250 pg hay 18,25
ng. Và trong 20 năm (sống trên đất Mỹ) lượng dioxin/dioxins
trong gan và các mô mở là 365 ng/20 năm. Nếu ước tính thời gian bán hủy
(half life) của dioxins là 10 năm, thì tổng lượng dioxins “cư ngụ” trong cơ thể
mỗi người là 182,5 ng. Nếu so sánh với lượng dioxin trong máu hay trong sữa mẹ
cuả cư dân sống ở vùng A Lưới, A So ( ppt hay pg) thì số lượng dioxins “di trú”
thường xuyên trong cơ thể con người sống ở Hoa kỳ vẫn còn quá cao! Và nếu tỷ lệ
dị thai, ung thư...của cư dân A So tăng cao như báo
cáo Hatfield tường thuật thì chúng ta có thể “khẳng định” rằng tỷ lệ ung thư,
sinh con có dị hình dị dạng ở Hoa kỳ sẽ cao gấp nhiều lần hơn!
Cho đến nay, một số tai nạn liên quan đến
dioxins xảy ra trên thế giới có thể liệt kê ra như sau:
·
Tai nạn tại
·
Tai nạn do việc trộn lẫn 9 Kg dầu có
chứa PCBs của một công ty sản xuất thức ăn gia súc tại Bỉ. Điếu nầy đã làm tăng
lượng dioxins trong trứng gà, thịt gà, heo và bò....và đã làm chấn động thị
trường Âu châu một thời gian.
·
Trong quy trình sản xuất thức ăn gia
súc, Pháp và Hòa Lan đã dùng bùn khô (sludge), một phế
phẩm kỹ nghệ để làm chất đệm, và làm tăng vitamins cùng chất sợi (fiber). Kết
quả là các mô mỡ của heo, gà được nuôi ỡ những nơi nầy có chứa lượng dioxins
cao. (Hiện tại, Pháp vẫn còn áp dụng phương pháp nầy mặc dù Cộng đồng Âu châu
đã nghiêm cấm từ năm 1991.
·
Tại Seveso, Ý, trong một vụ nổ ở một
nhà máy hóa chất; và sau đó một lượng dioxin ước tính độ 30 Kg đã làm ô nhiễm
một vùng rộng 6 Km2. Chim chóc, gia súc và cây cỏ trong vùng bị nhiễm nhất loạt
bị chết hay hủy diệt vài ngày sau đó.
·
Công ty General Elctric đã thải hồi
một số lượng lớn PCBs ước tính vào khoảng 43 tấn trên một khúc sông
Nhìn chung , trong tất cả những vụ nhiễm độc hay tai nạn liên quan
đến dioxin/dioxins xảy ra trên thế giới đã được nêu ra trên đây, không thấy có
một nhân mạng nào được liệt kê ra ngoài các thiệt hại về cây cỏ và gia súc sống
trong vùng bị tai nạn. Hiện tại, chúng ta hiện đang sống
trong một môi trường bị vây phủ bởi những nguồn có khả năng tạo ra ô nhiễm
dioxins mà không thể nào tránh né được. Những cột điện trước nhà với các
vật cách điện màu nâu: đó chính là PCBs, cũng là một “người bạn” của dioxin.
Nơi nhà sau, sau khi bạn thiêu hủy những rác rến sau mỗi buổi party gia đình,
vô tình bạn đã góp phần vào việc “tăng cường” ô nhiễm dioxins trong không khí
(vấn nạn nầy chiếm 19% tổng lượng ô nhiễm dioxins ở Hoa kỳ). Những
hóa chất chứa chlor chúng ta xử dụng trong gia đình hàng ngày đều có nguy cơ
tạo ra dioxins trong không khí như thuốc tẩy rửa sodium hypochlorite (bleach).
Các sản phẩm plastic, tơ sợi tổng hợp...đều là mầm móng của dioxin khi bị thiêu
đốt... Các núi lửa đang hoạt động cũng là một nguồn ô nhiễm dioxins trong không
khí cũng giống như nạn cháy rừng....
Và còn bao nhiêu nguồn ô nhiễm khác hiện diện trên khắp mặt địa cầu. Đó là những nhà máy sản xuất chất khai quang 2,4,5-T.
Đó là những công trường nông nghiệp lớn xử dụng thuốc diệt cỏ dại như ở
Trở về Việt Nam, nếu
nhìn vấn đề dioxin/dioxins như là một cảnh báo để hướng dẫn dư luận, giáo dục
quần chúng, để mọi người đề cao cảnh giác khi xử dụng những hóa chất như thuốc
diệt cỏ dại, thuốc sát trùng đúng cách. Việc hướng dẫn và giúp đở người dân,
việc triệt để ngăn cấm xử dụng hóa chất không có xuất xứ rõ rệt chính là việc
cần làm trong giai đoạn hiện tại. Xách động và thổi phồng những hậu quả của
dioxin mà không đủ luận cứ chứng minh, không có xác tín khoa học hầu mong đánh
động lương tâm thế giới chỉ làm cho đất nước càng bị cô lập hơn, và sẽ được thế
giới nhìn vào dưới cặp mắt không thiện cảm hơn nữa.
Các vấn nạn về ô nhiễm hóa chất đang đe dọa trầm trọng và xảy ra hầu hết
ở khắp mọi nơi trên đất nước Việt
Hơn nữa, với việc khai
thác hơn 200.000 giếng đóng ở miền lục tỉnh Nam kỳ dưới sự hổ trợ và cổ súy của
UNICEF đã khơi dậy tiềm năng của arsenic đã lắng sâu trong lòng đất từ bao giờ.
Một trong những nghiên cứu mới nhứt đã cảnh báo rằng lượng arsenic trong nước
sinh hoạt ở nhiều vùng đang trên đà tăng trưởng và đã đạt đến nồng độ ngang
hàng với định mức cho phép của WHO là 10 ug/L hay 10 ppb.
Đây mới chính là những việc mà người
có trách nhiệm đáng quan tâm và tìm biện pháp giải quyết cũng như phòng bị!
Mai Thanh Truyết Ph.D.