(Water Resources Problems in the
Kể từ năm 1975,
một hệ thống thủy lợi qui mô đã
được xây dựng trong toàn vùng Ðồng bằng sông
Cửu Long (ÐBSCL) ở Việt
Hỏi: Trong chương trình
trước, KS có cho biết hệ thống thủy
lợi hiện nay ở ÐBSCL đã góp phần không nhỏ
trong việc xâm lấn vào những vùng sinh thái tự nhiên
còn lại và có thể làm cho chúng suy thoái trong tương
lai. KS có thể cho quý thính
giả của Ðài biết thêm chi tiết về ảnh
hưởng sinh thái nầy không?
Ðáp: Như tôi đã trình bày, sau
năm 1975, chủ trương của Việt Nam là biến
tất cả đất đai có thể trồng trọt
còn lại ở ÐBSCL thành ruộng lúa trồng nhiều
vụ một năm, nhằm đạt chỉ tiêu 20
triệu tấn lúa/năm trong kế hoạch ngủ niên
1975-1980. Chủ trương
nầy đã phá hủy một số lớn vùng sinh thái
tự nhiên như rừng tràm, đồng cỏ ngập nước,
vùng trũng, và rừng ngập mặn ở Ðồng Tháp
Mười (ÐTM), Tứ giác Long Xuyên (TGLX), và rừng U Minh
ở bán đảo Cà Mau.
Chỉ trong vòng 20 năm, ruộng lúa ở ÐBSCL đã
tăng gần 4 lần, với diện tích lên đến
1,1 triệu ha trong năm 1995.
Một số ít vùng sinh thái tự nhiên còn lại,
mặc dù được bảo vệ, đang chịu
ảnh hưởng nặng nề bởi các biện pháp
trị thủy, bởi tình trạng ô nhiễm gia tăng,
bởi các hoạt động khai thác bất hợp pháp, và
bởi nguy cơ cháy rừng, nhất là trong mùa khô. Các vùng nầy đang suy thoái nghiêm
trọng và có nguy cơ bị xóa sổ trong tương lai.
Hỏi: KS có thể cho một thí
dụ về sự suy thoái vùng sinh thái tự nhiên ở
ÐBSCL không ạ?
Ðáp: Các vườn quốc gia
Tràm Chim-Tam Nông ở Ðồng Tháp và Hòn Chông-Kiên Lương
ở Kiên Giang là một thí dụ điển hình. Sau khi chiến tranh chấm
dứt, đây là những vùng sinh thái tự nhiên mà hằng
năm loại sếu đầu đỏ hiếm quý trên
thế giới về tạm trú trong một thời
gian. Nhưng số
lượng sếu về hai vườn quốc gia
nầy càng ngày càng giảm.
Ở Kiên Giang, trước đây có hàng ngàn con, bây
giờ chỉ còn vài trăm.
Ở Ðồng Tháp còn bi đát hơn, chỉ còn vài
chục, riêng năm nay, chỉ còn 17 con mà thôi. Sở dĩ sếu về ít là vì
hệ sinh thái của hai vườn quốc gia nầy
đã suy thoái và không còn thích hợp với đời
sống của sếu. Theo
một bài báo đăng trên tờ Nhân Dân ngày 19 tháng 4
năm 2005, từ năm 2000, diện tích năn và
đất ngập nước bị thay đổi. Những điểm sếu ăn
cũng không còn nguyên như trước, có chỗ đào
kinh, xẻ rạch, có chỗ giữ nước chống
cháy, có nơi bị người dân xâm lấn và khai thác.
Hỏi: Còn hệ sinh thái của
ÐBSCL thì sao, thưa KS?
Ðáp: Ngoài các vùng sinh thái tự
nhiên, hệ thống thủy lợi hiện nay ở ÐBSCL
cũng có ảnh hưởng tiêu cực đến hệ
sinh thái của toàn vùng ÐBSCL bao gồm thực vật, sinh
vật, môi trường đất và nước. Như tôi đã trình bày, việc
xây dựng và điều hành hệ thống kinh thủy
lợi trong vùng đất phèn gây hiện tượng xì
phèn trong đất lẫn nước, khiến cây cỏ
nhạy cảm với độ chua, tức pH, phải
nhường chỗ cho cây cỏ chịu chua cao như tràm,
năn, hoặc lát. Kết
quả là độ đa dạng sinh học bị giảm. Trong những vùng trũng như
ÐTM và TGLX, hệ thống thủy lợi làm cho mực
nước ngập cao hơn, thời gian ngập kéo dài
hơn, lượng phù sa mang theo lớn hơn là những
nguyên nhân khiến cho hàng nghìn ha tràm chết hàng loạt. Ở rừng U Minh, hệ
thống kinh thủy lợi làm nước khô cạn trong
mùa khô gây nạn cháy rừng, khiến hàng ngàn ha rừng tràm
bị thiêu hủy trong năm 2002.
Hệ thống đê đập ngăn mặn có
thể xóa sổ cây dừa nước trong những vùng
ngọt hóa, vì loại cây nầy cần môi trường
nước ngọt và nước mặn luân phiên nhau. Lục bình cũng là một
vấn nạn trong kinh rạch không có đủ
nước luân lưu, thí dụ như rạch Bảo
Ðịnh ở thị xã Tân An và đoạn
sông Vàm Cỏ Đông từ xã Long Thành Nam, huyện Hòa Thành
đến xã Cẩm Giang, huyện Gò Dầu.
Hỏi: Mỗi khi được
hỏi, nông dân ÐBSCL cho biết, nhiều loại tôm cá cua
trước đây thường thấy trong ruộng lúa
hoặc ao hồ ở ÐBSCL nay không còn nữa. Hiện tượng nầy có liên
quan đến hệ thống thủy lợi hiện nay
ở ÐBSCL không, thưa KS?
Ðáp: Việc nhiều loại
tôm cá sống trong ruộng lúa ở ÐBSCL đã biến
mất có thể do nhiều yếu tố, nhưng theo tôi,
hệ thống thủy lợi hiện nay là một yếu
tố quan trọng nhất.
Trước hết, hệ thống kinh thủy
lợi làm hạ mực nước trong các vùng trũng và
có thể làm cho các vùng trũng nầy khô cạn. Những vùng trũng nầy chính
là nơi cư trú và sinh sản của nhiều loại cá
trong mùa khô. Thứ nhì, hệ
thống đê ngăn lũ ngăn chận cá di chuyển
từ vùng trũng trở lại kinh rạch trong mùa
nước nổi, nhất là các loại cá trắng. Thứ ba, cá tôm không thể
sống trong nước phèn có pH thấp. Hệ thống đê bao cũng
ngăn chận sự di chuyển của cá tôm trong mùa
nước nổi. Theo kết quả nghiên cứu của
Trường Ðại học An Giang thì hệ thống đê
bao không những ảnh hưởng đến thành
phần một số loài cá tôm, đặc biệt, làm
mất hẳn một số loại như tôm càng xanh, cá rô
biển, và cá bống tượng, mà còn làm giảm kích
thước của tôm cá đánh bắt được so
với thời điểm chưa có đê bao.
Hỏi: Trong thời gian gần đây,
đặc biệt trong mùa nước nổi vừa qua,
báo chí trong nước có đề cập đến
một sự kiện đang xảy ra ở ÐBSCL mà họ
gọi là “hệ lụy đê bao.”
Một trong những hệ lụy đó là đất
đai bên trong đê bao không còn màu mỡ như
trước. Theo người
dân ở ÐBSCL, đất bạc màu là vì không được
bón phù sa do nước lũ mang về. KS có ý kiến gì về nhận xét
nầy?
Ðáp: Nhận
xét nầy rất đúng, nhưng có một yếu tố
khác quan trọng hơn, đó là hiện tượng xì
phèn. Vì đất bên trong đê
bao tiếp xúc với không khí lâu hơn nên phèn xì nhiều
hơn; do đó, độ pH trong đất càng ngày càng
thấp hơn. Ðộ pH
thấp chẳng những làm giảm hoặc ngừng
sự tăng trưởng của cây lúa mà còn có ảnh
hưởng đến sự hấp thu chất đạm,
và đây chính là nguyên nhân khiến cho năng suất lúa trong
vùng có đê bao càng ngày càng giảm, mặc dù vẫn bón phân
như trước. Theo
một nghiên cứu của Khoa Nông nghiệp thuộc
Trường Ðại học An Giang, khi đê bao hoàn tất
thì; sau 2 năm, năng suất lúa giảm 7,2 tạ/ha trong
vụ đông-xuân và 3,2 tạ/ha trong vụ hè-thu; sau 4 năm,
năng suất lúa giảm 10,9 tạ/ha trong vụ đông-xuân
và 2,4 tạ/ha trong vụ hè-thu; và sau 6 năm, năng
suất lúa giảm 10,9 tạ/ha trong vụ đông-xuân và 3,9
tạ/ha trong vụ hè-thu.
Hỏi: Còn ảnh hưởng
của hệ thống thủy lợi hiện nay ở
ÐBSCL đối với môi trường nước thì
như thế nào?
Ðáp: Một trong những ảnh
hưởng tai hại nhất đối với môi
trường nước là ngăn chận sự luân lưu
của nó, nhất là ở vùng hạ nguồn và ven
biển, cả bên trong lẫn bên ngoài hệ thống đê
đập ngăn mặn, khiến cho nguồn nước
bị ô nhiễm. Thí dụ điển
hình là sông Ba Lai ở Bến Tre.
Trước khi có cống đập Ba Lai,
nước sông có thể thông thương dễ dàng ra
biển, nên dòng nước trong xanh và tràn đầy tôm
cá. Từ khi có cống đập
Ba Lai, nước không thể luân lưu như trước
nên bị ô nhiễm, tôm cá ngày càng ít đi, có nơi không còn.
Việc điều hành
hệ thống đê đập ngăn mặn cũng có
thể làm cho môi trường nước bị xáo trộn
và gây ảnh hưởng tai hại. Thí dụ như việc mở
cống đập Ba Lai khiến nước mặn trong
sông Ba Lai ở hạ nguồn cống bị nước
ngọt làm loãng và gây ô nhiễm, khiến không thể làm
muối, đánh cá, hoặc nuôi tôm.
Hiện tượng nghêu chết hàng loạt ở bãi
nghêu thuộc xã Bảo Thuận và An Thủy, huyện Ba Tri
có lẽ cũng do việc mở cửa đập Ba Lai để
bảo vệ cho đàn tôm bên trong, vì nước ngọt
bị ô nhiễm tràn ra làm thay đổi môi trường
nước gần các bãi nghêu.
Hỏi: Ngoài các ảnh
hưởng trực tiếp mà KS vừa trình bày, hệ
thống thủy lợi hiện nay còn có ảnh
hưởng nào khác đến hệ sinh thái của ÐBSCL
không, thưa KS?
Ðáp: Sự gia tăng diện
tích trồng lúa và dân số trong vùng ÐBSCL, do việc xây
dựng hệ thống thủy lợi và chánh sách kinh
tế mới, làm gia tăng số lượng chất ô
nhiễm phóng thích vào môi trường. Theo một nghiên cứu của
Trung tâm nghiên cứu phát triển ÐBSCL, sự gia tăng
chất ô nhiễm phóng thích vào môi trường có ảnh
hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái vì nó
có thể hủy diệt sinh vật, làm giảm sản
phẩm sinh học, làm giảm sức đề kháng
bệnh tật, và làm giảm độ đa dạng sinh
học. Hơn nữa, hệ
thống thủy lợi hiện nay ở ÐBSCL cũng là
một yếu tố giúp các chất ô nhiễm tồn đọng
lâu dài trong môi trường và do đó, gia tăng mức độ
ô nhiễm của sinh vật.
Ðiều nầy có thể dẫn đến việc
tích lũy các chất độc hại (toxins) trong môi
trường mà hậu quả là ÐBSCL dần dà sẽ
bị nhiễm độc (poisoning).
VanDeThuyLoiDBSCL6.doc
(Water Resources Problems in the
Vietnam’s Mekong Delta – Part 6)
Keå töø naêm 1975, moät heä thoáng
thuûy lôïi qui moâ ñaõ ñöôïc xaây döïng trong toaøn vuøng Ñoàng baèng soâng
Cöûu Long (ÑBSCL) ôû Vieät Nam nhaèm muïc ñích phaùt trieån nhanh choùng vuøng
ñoàng baèng truø phuù naày. Coù theå
noùi heä thoáng thuûy lôïi ñoù ñaõ goùp phaàn khoâng nhoû trong vieäc phaùt
trieån kinh teá vaø xaõ hoäi cuûa ÑBSCL vaø cho caû nöôùc trong thôøi gian qua;
nhöng cuõng chính noù ñaõ phaùt sinh ra nhieàu vaán ñeà, maø aûnh höôûng tieâu
cöïc caøng ngaøy caøng roõ neùt, vaø coù theå trôû thaønh moät löïc caûn cho
vieäc phaùt trieån kinh teá vaø xaõ hoäi beàn vöõng cuûa ÑBSCL trong töông
lai. Trong chöông trình Khoa hoïc vaø
Moâi tröôøng tuaàn tröôùc, Kyõ sö (KS) Nguyeãn Minh Quang ñaõ trình baøy nhöõng
söï kieän, maø theo OÂng, laø nguyeân nhaân tröïc tieáp cuûa nhöõng vaán ñeà
thuûy lôïi ôû ÑBSCL hieän nay. Tuaàn
naày, chuùng toâi kính môøi quyù thính giaû theo doõi tieáp cuoäc trao ñoåi vôùi
OÂng. Cuõng caàn nhaéc laïi, KS Quang
laø moät kyõ sö coâng chaùnh chuyeân nghieäp (professional engineer) cuûa tieåu
bang California vaø cuõng laø moät chuyeân vieân thuoäc Hoäi Khoa hoïc vaø Kyõ
thuaät Vieät Nam. Tröôùc naêm 1975, KS
Quang laø moät chuyeân vieân phuïc vuï taïi UÛy ban Quoác gia Thuûy lôïi tröïc
thuoäc Boä Coâng Chaùnh vaø Giao thoâng ôû Saøi Goøn. OÂng phuï traùch coâng taùc nghieân cöùu vaø
soaïn thaûo caùc keá hoaïch phaùt trieån thuûy lôïi ôû mieàn Nam Vieät Nam
cuõng nhö coâng taùc ño ñaïc thuûy hoïc vaø tieân ñoaùn luõ luït ôû ÑBSCL.
Hoûi: Trong chöông trình tröôùc, KS coù
cho bieát heä thoáng thuûy lôïi hieän nay ôû ÑBSCL ñaõ goùp phaàn khoâng nhoû trong vieäc xaâm laán vaøo nhöõng vuøng
sinh thaùi töï nhieân coøn laïi vaø coù theå laøm cho chuùng suy thoaùi trong
töông lai. KS coù theå cho quyù thính
giaû cuûa Ñaøi bieát theâm chi tieát veà aûnh höôûng sinh thaùi naày khoâng?
Ñaùp: Nhö toâi ñaõ trình baøy, sau naêm
1975, chuû tröông cuûa Vieät Nam laø bieán taát caû ñaát ñai coù theå troàng
troït coøn laïi ôû ÑBSCL thaønh ruoäng luùa troàng nhieàu vuï moät naêm, nhaèm
ñaït chæ tieâu 20 trieäu taán luùa/naêm trong keá hoaïch nguû nieân
1975-1980. Chuû tröông naày ñaõ phaù
huûy moät soá lôùn vuøng sinh thaùi töï nhieân nhö röøng traøm, ñoàng coû ngaäp
nöôùc, vuøng truõng, vaø röøng ngaäp maën ôû Ñoàng Thaùp Möôøi (ÑTM), Töù giaùc
Long Xuyeân (TGLX), vaø röøng U Minh ôû baùn ñaûo Caø Mau. Chæ trong voøng 20 naêm, ruoäng luùa ôû ÑBSCL
ñaõ taêng gaàn 4 laàn, vôùi dieän tích leân ñeán 1,1 trieäu ha trong naêm 1995. Moät soá ít vuøng sinh thaùi töï nhieân coøn
laïi, maëc duø ñöôïc baûo veä, ñang chòu aûnh höôûng naëng neà bôûi caùc bieän
phaùp trò thuûy, bôûi tình traïng oâ nhieãm gia taêng, bôûi caùc hoaït ñoäng
khai thaùc baát hôïp phaùp, vaø bôûi nguy cô chaùy röøng, nhaát laø trong muøa
khoâ. Caùc vuøng naày ñang suy thoaùi
nghieâm troïng vaø coù nguy cô bò xoùa soå trong töông lai.
Hoûi: KS coù theå cho moät thí duï veà söï
suy thoaùi vuøng sinh thaùi töï nhieân ôû ÑBSCL khoâng aï?
Ñaùp: Caùc vöôøn quoác gia Traøm Chim-Tam
Noâng ôû Ñoàng Thaùp vaø Hoøn Choâng-Kieân Löông ôû Kieân Giang laø moät thí
duï ñieån hình. Sau khi chieán tranh
chaám döùt, ñaây laø nhöõng vuøng sinh thaùi töï nhieân maø haèng naêm loaïi
seáu ñaàu ñoû hieám quyù treân theá giôùi veà taïm truù trong moät thôøi
gian. Nhöng soá löôïng seáu veà hai
vöôøn quoác gia naày caøng ngaøy caøng giảm. ÔÛ Kieân Giang, tröôùc ñaây coù haøng ngaøn
con, baây giôø chæ coøn vaøi traêm. ÔÛ
Ñoàng Thaùp coøn bi ñaùt hôn, chæ coøn vaøi chuïc, rieâng naêm nay, chæ coøn 17
con maø thoâi. Sôû dó seáu veà ít laø vì
heä sinh thaùi cuûa hai vöôøn quoác gia naày ñaõ suy thoaùi vaø khoâng coøn
thích hôïp vôùi ñôøi soáng cuûa seáu.
Theo moät baøi baùo ñaêng treân tôø Nhaân Daân ngaøy 19 thaùng 4 naêm
2005, töø naêm 2000, dieän tích naên vaø ñaát ngaäp nöôùc bò thay ñoåi. Nhöõng ñieåm seáu aên cuõng khoâng coøn
nguyeân nhö tröôùc, coù choã ñaøo kinh, xeû raïch, coù choã giöõ nöôùc choáng
chaùy, coù nôi bò ngöôøi daân xaâm laán vaø khai thaùc.
Hoûi: Coøn heä sinh thaùi cuûa ÑBSCL thì
sao, thöa KS?
Ñaùp: Ngoaøi caùc vuøng sinh thaùi töï
nhieân, heä thoáng thuûy lôïi hieän nay ôû ÑBSCL cuõng coù aûnh höôûng tieâu
cöïc ñeán heä sinh thaùi cuûa toaøn vuøng ÑBSCL bao goàm thöïc vaät, sinh vaät,
moâi tröôøng ñaát vaø nöôùc. Nhö toâi
ñaõ trình baøy, vieäc xaây döïng vaø ñieàu haønh heä thoáng kinh thuûy lôïi
trong vuøng ñaát pheøn gaây hieän töôïng xì pheøn trong ñaát laãn nöôùc, khieán
caây coû nhaïy caûm vôùi ñoä chua, töùc pH, phaûi nhöôøng choã cho caây coû
chòu chua cao nhö traøm, naên, hoaëc laùt.
Keát quaû laø ñoä ña daïng sinh hoïc bò giảm. Trong nhöõng vuøng truõng nhö ÑTM vaø TGLX,
heä thoáng thuûy lôïi laøm cho möïc nöôùc ngaäp cao hôn, thôøi gian ngaäp keùo
daøi hôn, löôïng phuø sa mang theo lôùn hôn laø nhöõng nguyeân nhaân khieán cho
haøng nghìn ha traøm cheát haøng loaït.
ÔÛ röøng U Minh, heä thoáng kinh thuûy lôïi laøm nöôùc khoâ caïn trong
muøa khoâ gaây naïn chaùy röøng, khieán haøng ngaøn ha röøng traøm bò thieâu
huûy trong naêm 2002. Heä thoáng ñeâ
ñaäp ngaên maën coù theå xoùa soå caây döøa nöôùc trong nhöõng vuøng ngoït
hoùa, vì loaïi caây naày caàn moâi tröôøng nöôùc ngoït vaø nöôùc maën luaân
phieân nhau. Luïc bình cuõng laø moät
vaán naïn trong kinh raïch khoâng coù ñuû nöôùc luaân löu, thí duï nhö raïch
Baûo Ñònh ôû thò xaõ Taân An vaø ñoaïn soâng Vaøm Coû
Ñoâng töø xaõ Long Thaønh Nam, huyeän Hoøa
Thaønh ñeán xaõ Caåm Giang, huyeän Goø Daàu.
Hoûi: Moãi khi ñöôïc hoûi, noâng daân
ÑBSCL cho bieát, nhieàu loaïi toâm caù cua tröôùc ñaây thöôøng thaáy trong
ruoäng luùa hoaëc ao hoà ôû ÑBSCL nay khoâng coøn nöõa. Hieän töôïng naày coù lieân quan ñeán heä
thoáng thuûy lôïi hieän nay ôû ÑBSCL khoâng, thöa KS?
Ñaùp: Vieäc nhieàu loaïi toâm caù soáng
trong ruoäng luùa ôû ÑBSCL ñaõ bieán maát coù theå do nhieàu yeáu toá, nhöng theo toâi, heä thoáng thuûy lôïi hieän nay laø
moät yeáu toá quan troïng nhaát. Tröôùc
heát, heä thoáng kinh thuûy lôïi laøm haï möïc nöôùc trong caùc vuøng truõng
vaø coù theå laøm cho caùc vuøng truõng naày khoâ caïn. Nhöõng vuøng truõng naày chính laø nôi cö
truù vaø sinh saûn cuûa nhieàu loaïi caù trong muøa khoâ. Thöù nhì, heä thoáng ñeâ ngaên luõ ngaên
chaän caù di chuyeån töø vuøng truõng trôû laïi kinh raïch trong muøa nöôùc
noåi, nhaát laø caùc loaïi caù traéng.
Thöù ba, caù toâm khoâng theå soáng trong nöôùc pheøn coù pH thaáp. Heä thoáng ñeâ bao cuõng ngaên chaän söï di
chuyeån cuûa caù toâm trong muøa nöôùc noåi. Theo keát quaû nghieân cöùu cuûa
Tröôøng Ñaïi hoïc An Giang thì heä thoáng ñeâ bao khoâng nhöõng aûnh höôûng
ñeán thaønh phaàn moät soá loaøi caù toâm, ñaëc bieät, laøm maát haún moät soá
loaïi nhö toâm caøng xanh, caù roâ bieån, vaø caù boáng töôïng, maø coøn laøm giảm
kích thöôùc cuûa toâm caù ñaùnh baét ñöôïc so vôùi thôøi ñieåm chöa coù ñeâ
bao.
Hoûi: Trong thôøi gian gaàn ñaây, ñaëc
bieät trong muøa nöôùc noåi vöøa qua, baùo chí trong nöôùc coù ñeà caäp ñeán
moät söï kieän ñang xaûy ra ôû ÑBSCL maø hoï goïi laø “heä luïy ñeâ bao.” Moät trong nhöõng heä luïy ñoù laø ñaát ñai
beân trong ñeâ bao khoâng coøn maøu môõ nhö tröôùc. Theo ngöôøi daân ôû ÑBSCL, ñaát baïc maøu laø
vì khoâng ñöôïc boùn phuø sa do nöôùc luõ mang veà. KS coù yù kieán gì veà nhaän xeùt naày?
Ñaùp: Nhaän xeùt naày raát ñuùng, nhöng
coù moät yeáu toá khaùc quan troïng hôn, ñoù laø hieän töôïng xì pheøn. Vì ñaát beân
trong ñeâ bao tieáp xuùc vôùi khoâng khí laâu hôn neân pheøn xì nhieàu hôn; do
ñoù, ñoä pH trong ñaát caøng ngaøy caøng thaáp hôn. Ñoä pH thaáp chaúng nhöõng laøm giảm
hoaëc ngöøng söï taêng tröôûng cuûa caây luùa maø coøn coù aûnh höôûng ñeán söï
haáp thu chaát ñaïm, vaø ñaây chính laø nguyeân nhaân khieán cho naêng suaát
luùa trong vuøng coù ñeâ bao caøng ngaøy caøng giảm, maëc duø vaãn boùn
phaân nhö tröôùc. Theo moät nghieân cöùu
cuûa Khoa Noâng nghieäp thuoäc Tröôøng Ñaïi hoïc An Giang, khi ñeâ bao hoaøn
taát thì; sau 2 naêm, naêng suaát luùa giảm 7,2 taï/ha trong vuï
ñoâng-xuaân vaø 3,2 taï/ha trong vuï heø-thu; sau 4 naêm, naêng suaát luùa giảm
10,9 taï/ha trong vuï ñoâng-xuaân vaø 2,4 taï/ha trong vuï heø-thu; vaø sau 6
naêm, naêng suaát luùa giảm 10,9 taï/ha trong vuï ñoâng-xuaân vaø 3,9
taï/ha trong vuï heø-thu.
Hoûi: Coøn aûnh höôûng cuûa heä thoáng
thuûy lôïi hieän nay ôû ÑBSCL ñoái vôùi moâi tröôøng nöôùc thì nhö theá naøo?
Ñaùp: Moät trong nhöõng aûnh höôûng tai
haïi nhaát ñoái vôùi moâi tröôøng nöôùc laø ngaên chaän söï luaân löu cuûa noù,
nhaát laø ôû vuøng haï nguoàn vaø ven bieån, caû beân trong laãn beân ngoaøi
heä thoáng ñeâ ñaäp ngaên maën, khieán cho nguoàn nöôùc bò oâ nhieãm. Thí duï ñieån hình laø soâng Ba Lai ôû Beán
Tre. Tröôùc khi coù coáng ñaäp Ba Lai,
nöôùc soâng coù theå thoâng thöông deã daøng ra bieån, neân doøng nöôùc trong
xanh vaø traøn ñaày toâm caù. Töø khi
coù coáng ñaäp Ba Lai, nöôùc khoâng theå luaân löu nhö tröôùc neân bò oâ
nhieãm, toâm caù ngaøy caøng ít ñi, coù nôi khoâng coøn.
Vieäc ñieàu haønh heä thoáng ñeâ
ñaäp ngaên maën cuõng coù theå laøm cho moâi tröôøng nöôùc bò xaùo troän vaø
gaây aûnh höôûng tai haïi. Thí duï nhö
vieäc môû coáng ñaäp Ba Lai khieán nöôùc maën trong soâng Ba Lai ôû haï nguoàn
coáng bò nöôùc ngoït laøm loaõng vaø gaây oâ nhieãm, khieán khoâng theå laøm
muoái, ñaùnh caù, hoaëc nuoâi toâm.
Hieän töôïng ngheâu cheát haøng loaït ôû baõi ngheâu thuoäc xaõ Baûo Thuaän
vaø An Thuûy, huyeän Ba Tri coù leõ cuõng do vieäc môû cöûa ñaäp Ba Lai ñeå
baûo veä cho ñaøn toâm beân trong, vì nöôùc ngoït bò oâ nhieãm traøn ra laøm
thay ñoåi moâi tröôøng nöôùc gaàn caùc baõi ngheâu.
Hoûi: Ngoaøi caùc aûnh höôûng tröïc tieáp
maø KS vöøa trình baøy, heä thoáng thuûy lôïi hieän nay coøn coù aûnh höôûng
naøo khaùc ñeán heä sinh thaùi cuûa ÑBSCL khoâng, thöa KS?
Ñaùp: Söï gia taêng dieän tích troàng luùa
vaø daân soá trong vuøng ÑBSCL, do vieäc xaây döïng heä thoáng thuûy lôïi vaø
chaùnh saùch kinh teá môùi, laøm gia taêng soá löôïng chaát oâ nhieãm phoùng
thích vaøo moâi tröôøng. Theo moät
nghieân cöùu cuûa Trung taâm nghieân cöùu phaùt trieån ÑBSCL, söï gia taêng
chaát oâ nhieãm phoùng thích vaøo moâi tröôøng coù aûnh höôûng tröïc tieáp ñeán
heä sinh thaùi vì noù coù theå huûy dieät sinh vaät, laøm giảm saûn phaåm
sinh hoïc, laøm giảm söùc ñeà khaùng beänh taät, vaø laøm giảm ñoä
ña daïng sinh hoïc. Hôn nöõa, heä thoáng
thuûy lôïi hieän nay ôû ÑBSCL cuõng laø moät yeáu toá giuùp caùc chaát oâ
nhieãm toàn ñoïng laâu daøi trong moâi tröôøng vaø do ñoù, gia taêng möùc ñoä
oâ nhieãm cuûa sinh vaät. Ñieàu naày coù
theå daãn ñeán vieäc tích luõy caùc chaát ñoäc haïi (toxins) trong moâi tröôøng
maø haäu quaû laø ÑBSCL daàn daø seõ bò nhieãm ñoäc (poisoning).
VanDeThuyLoiDBSCL6.doc