Diễn tiến Vụ Kháng án về chất
Da cam/Dioxin của Việt Nam
(Status of the Vietnamese’s Appeal at
the Second Circuit Court of Appeals)
Như quý thính giả đã
biết, vào tháng 1 năm 2004, Hội Nạn nhân chất Da
cam/Dioxin Việt Nam (HNNCDC/DVN) và một số công dân Việt
Nam đã nộp đơn khiếu nại đến tòa án
liên bang Brooklyn, New York để đòi các công ty hóa chất
Hoa Kỳ, đứng đầu là Dow Chemical và Monsanto,
bồi thường thiệt hại vì thương tật
cá nhân và ô nhiễm môi trường mà phía Việt Nam cáo
buộc là do ảnh hưởng của chất da cam, được
quân đội Hoa Kỳ và Việt Nam Cộng Hòa sử
dụng trong cuộc chiến Việt Nam. Ðơn khiếu nại nầy đã
bị Chánh án Jack Weinstein hoàn toàn bác bỏ
vì không đủ cơ sở pháp lý vào tháng 3 năm 2005. Phía Việt Nam
không đồng ý với phán quyết của tòa Brooklyn, tiến hành thủ tục kháng án lên
tòa Kháng án Khu vực 2 (Second Circuit Court of Appeals), và còn tuyên bố
là sẽ theo đuổi vụ kiện
cho đến cùng. Ðể tìm
hiểu thêm chi tiết về diễn tiến của vụ
kháng án về chất Da cam/dioxin của HNNCDC/DVN, chúng tôi có
trao đổi với Kỹ sư (KS) Nguyễn Minh Quang,
một chuyên viên thuộc Hội Khoa học và Kỹ
thuật Việt Nam. Ông
thường xuyên theo dõi những
diễn tiến trên khía cạnh luật pháp và khoa học
của vụ kiện tụng này.
Hỏi: Trước hết, KS vui
lòng cho quý thính giả của đài Á Châu Tự Do biết vụ
kháng án về chất Da cam/dioxin của Việt
Nam ở tòa Kháng án Khu
vực 2/New York
đã đi đến đâu rồi?
Ðáp: Theo quy định của
tòa Kháng án, thủ tục kháng án phải trải qua hai giai đoạn:
giai đoạn thứ nhất là tiền tranh luận (pre-argument)
nhằm tạo cơ hội cho hai bên giàn xếp với
nhau, nếu không thể dàn xếp, tòa sẽ tiến hành
giai đoạn phân xử để đi đến phán
quyết sau cùng. Cho đến
giờ phút nầy, vụ kháng án của
Việt Nam
vẫn còn nằm trong giai đoạn thứ nhất. Hầu hết văn bản tóm tắt
và những văn kiện cần thiết đã được
nộp theo đúng lịch trình mà tòa đã quy định,
thí dụ như văn bản tóm tắt (brief) của phía
Việt Nam được nộp ngày 30/9/2005, văn bản
tóm tắt của các công ty hóa chất được nộp
ngày 7/2/2006, và văn bản đối đáp sau cùng (final
response) của phía Việt Nam được nộp ngày 16/3/2006. Hiện nay, tòa đang
chuẩn bị cho phiên tiền tranh luận được
dự trù vào cuối tháng nầy.
Hỏi: Theo một bản tin của
Thông Tấn Xã Việt Nam
được trích đăng trên tờ Nhân Dân ngày 10/4/2006,
phiên tiền tranh luận đã được hoãn lại
cho đến cuối tháng 5 vì các công ty hóa chất chưa
chuẩn bị đủ hồ sơ cần thiết. Có đúng như vậy
không, thưa KS?
Ðáp: Theo tin tức mà tôi có được
thì tòa Kháng án vẫn tiến hành phiên tiền
tranh luận trong tuần lễ 17/4/2006 như Chánh án Peter
Hall đã ấn định, thay vì tuần lễ 24/4/2006 như
được đề nghị mới đây. Tuy nhiên, lịch trình nầy có lẽ
sẽ được hoãn lại vì văn bản đối
đáp sau cùng của Việt Nam lên trên 18.400 chữ, nhiều
hơn con số 14.000 chữ mà tòa đã quy định từ
trước. Phía Việt Nam biết rõ việc vi
phạm quy định nầy và yêu cầu tòa chấp thuận
văn bản, nhưng tòa Kháng án đã ra phán quyết từ
chối vào ngày 4/4/2006 và đã tống đạt phán quyết
nầy đến phía Việt Nam ngày hôm sau, tức ngày 5/4/2006. Một lý do khác khiến cho phiên tiền
tranh luận được hoãn lại có lẽ do phán quyết
ngày 31/3/2006 của tòa Kháng án, qua đó, 16 vụ kháng án của cựu chiến binh Hoa Kỳ phải
được tranh luận cùng lúc (in tandem) với vụ
kháng án của phía Việt Nam. Cho đến giờ phút nầy,
tòa Kháng án vẫn chưa đưa ra lịch
trình mới cho phiên tiền tranh luận.
Hỏi: Quan điểm
của phía Việt Nam
trong vụ kháng án nầy như thế nào?
Ðáp: Phía Việt Nam nhấn mạnh
rằng vụ khiếu nại của họ không tập chú
vào việc sử dụng thuốc diệt cỏ (herbicides)
trong chiến tranh và cũng không tập chú vào việc sử
dụng vũ khí có hơi độc (chemical gas weapon) hoặc
hơi độc (poison gas), mà tập chú vào việc sử
dụng chất độc (use of a poison). Họ lập luận như thế
nầy, tôi xin tạm dịch nguyên văn phần kết luận
của văn bản tóm tắt, “Trái
với những giả thuyết sai sự thật của
tòa Brooklyn, thiệt hại do sự hiện diện của
dioxin trong chất Da cam, cũng như các chất độc
độc hại (toxin poisons) trong các loại thuốc diệt
cỏ khác do bị đơn sản xuất và được
dùng trong cuộc chiến Việt Nam, không phải là vô tình
(unintened) hoặc song hành (collateral).
Bị đơn biết dioxin là một chất độc. Họ biết số lượng
dioxin trong sản phẩm của họ vượt quá mức
an toàn. Họ biết sản phẩm của họ sẽ
được dùng ở Việt Nam. Và có lẽ quan trọng nhất, họ
biết làm thế nào để loại những chất độc
nầy ra khỏi sản phẩm của họ nhưng họ
không làm chỉ vì tư lợi.
Chính hành động nầy đã khiến nguyên đơn
kiện các bị đơn, và chính hành đông nầyđã
vi phạm luật pháp quốc tế qua đạo
luật ATS [Thiệt hại của Ngoại kiều]. Vì các
lý do vừa nêu, và vì công lý đòi hỏi phải bồi thường
những nạn nhân cố tình (intended victims) của chiến
dịch rãi chất độc nầy tương tự như
những người đã điều hành (administered) các chất
độc, tòa Kháng án phải lật ngược phán quyết
của tòa Brooklyn và cho phép tiến hành vụ khiếu nại
(claims) của nguyên đơn,” hết
lời dẫn.
Hỏi: Phía Việt Nam dựa trên cơ sở pháp lý nào để
yêu cầu tòa Kháng án Khu vực 2 cứu xét
phán quyết của tòa liên bang Brooklyn,
thưa KS?
Ðáp: Vụ kháng án
của phía Việt Nam
dựa trên ba điểm chính như sau. Thứ nhứt, phía Việt Nam cho
rằng tòa Brooklyn đã sai khi bác bỏ khiếu nại của
họ về việc vi phạm luật pháp quốc tế với
lý do là việc phun thuốc khai quang (defoliants), được
biết có chứa chất độc gây độc hại
cho con người với số lượng được
biết có thể tránh được qua quy trình sản xuất
sẳn có và phổ biến, thì không vi phạm thông lệ ngăn
cấm việc sử dụng chất độc trong chiến
tranh và cũng không vi phạm việc gây thương tích và
tàn phá không cần thiết cho mục tiêu quân sự. Thứ nhì, phía Việt Nam cho rằng
tòa Brooklyn đã sai khi bác bỏ khiếu nại của họ
vê việc vi phạm luật tiểu bang New York của nguyên
đơn với lý do nhà thầu của chính phủ (government
contractor defense) mà không đếm xỉa gì đến bằng
chứng cho phép kết luận rằng bị đơn biết
nhiều hơn chánh phủ về sự nguy hiểm của
dioxin hiện diện trong chất Da cam và rằng quy trình sản
xuất làm gia tăng chất dioxin thì không được
ghi trong bất cứ điều kiện sách (specifications) hay
đơn đặt hàng (procurement contract) của chánh phủ
gởi cho bị đơn.
Sau cùng, phía Việt Nam cho rằng tòa Brooklyn đã sai
khi bác bỏ khiếu nại của họ về việc lên
án việc sử dụng chất Dam cam trong cuộc chiến,
bồi thường thiệt hại, và tẩy xóa ô nhiễm
môi trường với lý do vi phạm chủ quyền Việt
Nam mà không đếm xỉa đến bằng chứng hổ
trợ cho một phán quyết công bằng và vô tư.
Hỏi: Theo tin tức báo chí trong nước
thì trưởng đoàn luật sư của phía Việt
Nam là ông Jonathan Moore, khi tham dự Hội nghị quốc tế
nạn nhân chất da cam/dioxin được tổ chức
ở Hà Nội vào hai ngày 28-29/3/2006, đã cho biết rằng
họ đã tìm ra nhiều điểm mới rất thuyết
phục để bảo vệ nạn nhân Việt Nam và phía
bị đơn đang “đuối về luật lẫn
thực tế” nên cố gắng làm cho vấn đề chính
trở nên lẫn lộn. KS có nhận xét gì về lời tuyên bố của
luật sư Moore?
Ðáp: Dạ thưa, nếu đó
quả thật là lời tuyên bố của luật sư Moore, thì có lẽ ông Moore
thiếu thành thật, lừa bịp các nạn nhân Việt
Nam
(trong đó có những người có trách nhiệm điều
hành vụ kiện ở trong nước), hoặc cả
hai. Chẳng hạn như vấn
đề vi phạm luật quốc tế, không có một điểm
nào mới được ghi trong văn bản tóm tắt nộp
ở tòa Kháng án, mà ngược lại, còn bỏ đi nhiều
điểm được ghi trong đơn khiếu nại
nộp ở tòa Brooklyn, mà điển hình nhất là Quy ước
Genève 1925. Phía Việt Nam không còn
cáo buộc vi phạm tội ác chiến tranh (war crimes) và diệt
chủng (genocide) mà chỉ cáo buộc việc sử dụng
thuốc khai quang trong chiến tranh Việt Nam là vi phạm
luật quốc tế về việc sử dụng chất
độc, nhưng lại không chứng minh được
thuốc khai quang là chất độc; do đó, họ mới
“lẫn lộn” thuốc khai quang với dioxin và “lẫn lộn”
chánh phủ và quân đội Hoa Kỳ với các công ty hóa
chất, ít ra, trên phương diện trách nhiệm. Về vấn đề vi phạm
luật tiểu bang, phía Việt Nam đã chấp nhận dùng
các bằng chứng của cựu chiến binh Hoa Kỳ trong
các vụ kiện từ thập niên 1980; do đó, chẳng
những không có điểm nào mới mà còn gián tiếp “chịu
thua” vì tất cả các vụ kiện của cựu chiến
binh đều đã bị tòa bác bỏ.
Hỏi: Theo KS, phía Việt Nam có khả
năng thắng kiện ở tòa Kháng án không?
Ðáp: Theo nhận định của
luật sư Moore, phía Việt Nam sẽ thắng
nếu tòa Kháng án có được một không khí công bằng
và trung thực; nhưng ông không biết trước được
kết quả, vì theo lời ông, một
trong ba chánh án được chỉ định cho vụ
kháng án là anh họ của Tổng thống Bush. Theo tôi, đó chỉ là ngôn từ
của một luật sư kiện tụng (trial laywer) để
quy trách sự thất bại không thể tránh được
của ông lên người khác; vì hơn ai hết, ông biết
rằng ông không có đủ lý lẽ và bằng chứng để
biện minh cho những cáo buộc mà ông và các luật sư
cộng sự đã đưa ra.
Trong phiên tranh luận ở
tòa Brooklyn ngày 28/2/2005, luật sư phía Việt Nam đã “đuối
về luật lẫn thực tế” và không thể “thuyết
phục” được Chánh án Weinstein. Cuối cùng, luật sư Moore đã
phải dùng đến “xảo thuật” chánh trị để
van xin tòa, mà tôi xin tạm dịch nguyên văn như sau, “Thưa ngài Chánh án, tôi xin kết
thúc phần tranh luận của tôi bằng cách phát biểu rằng,
trong vụ nầy, nguyên đơn Việt Nam đứng
trước tòa chỉ để đòi hỏi công lý mà
thôi. Họ đứng trước
tòa ngày hôm nay, cũng như các cựu chiến binh Hoa
Kỳ trước đây nhiều năm, để yêu
cầu tòa cho họ cái quyền được minh chứng
cho thế giới và cho tòa thấy rằng họ là nạn
nhân của việc làm sai trái, rằng họ đang thống
khổ cùng cực, và rằng họ phải được
bồi thường cho những tổn thương đó. Mục đích của vụ
kiện nầy chỉ để vạch trần những
hậu quả do hành động của bị đơn
gây ra. Nhiều năm trôi qua và
cách xa mảnh đất ấy hàng trăm ngàn dặm,
nhiều người Mỹ có thể đã quên những gì đã
xảy ra ở Việt Nam. Nhưng, những người đã
từng trải qua và sống trong cái chiến dịch tấn
công hóa học nầy vẫn chưa quên, và nhiều thế
hệ sinh ra ở Việt Nam ngày nay, hậu duệ và con
cái của những người bị tiếp nhiễm,
tiếp tục mang trong người nỗi đau do
chất Da cam gây ra... Trước
khi dứt lời, tôi xin đại diện cho người
Việt Nam và nguyên đơn, khẩn cầu tòa hãy can đảm
để làm nên lịch sử và làm sáng tỏ cái nguyên
tắc căn bản của nền dân chủ pháp trị
mà Chủ tịch Tối cao Pháp viện Marshall đã
khẳng định trong vụ kiện giữa Margaret và
Madison trước đây, đó là ‘Khi nhân quyền bị
xâm phạm thì phải có sửa sai,’” hết lời dẫn. Nhưng theo Chánh
án Weinstein, đó chỉ là những cáo buộc vô căn cứ
(allegations with no proof).
DIENTIENVUKHANGANDACAM.DOC
Dieãn tieán Vuï Khaùng aùn veà chaát Da
cam/Dioxin cuûa Vieät Nam
(Status of the Vietnamese’s Appeal
at the Second Circuit Court of Appeals)
Nhö quyù thính giaû ñaõ bieát, vaøo
thaùng 1 naêm 2004, Hoäi Naïn nhaân chaát Da cam/Dioxin Vieät Nam (HNNCDC/DVN)
vaø moät soá coâng daân Vieät Nam ñaõ noäp ñôn khieáu naïi ñeán toøa aùn lieân
bang Brooklyn, New York ñeå ñoøi caùc coâng ty hoùa chaát Hoa Kyø, ñöùng ñaàu
laø Dow Chemical vaø Monsanto, boài thöôøng thieät haïi vì thöông taät caù
nhaân vaø oâ nhieãm moâi tröôøng maø phía Vieät Nam caùo buoäc laø do aûnh
höôûng cuûa chaát da cam, ñöôïc quaân ñoäi Hoa Kyø vaø Vieät Nam Coäng Hoøa söû
duïng trong cuoäc chieán Vieät Nam. Ñôn khieáu naïi naày ñaõ bò Chaùnh aùn Jack Weinstein hoaøn toaøn
baùc boû vì khoâng ñuû cô sôû phaùp lyù vaøo thaùng 3 naêm 2005. Phía Vieät Nam
khoâng ñoàng yù vôùi phaùn quyeát cuûa toøa Brooklyn,
tieán haønh thuû tuïc khaùng aùn leân toøa Khaùng aùn Khu vöïc 2 (Second
Circuit Court of Appeals), vaø coøn tuyeân boá laø seõ theo
ñuoåi vuï kieän cho ñeán cuøng. Ñeå tìm
hieåu theâm chi tieát veà dieãn tieán cuûa vuï khaùng aùn veà chaát Da
cam/dioxin cuûa HNNCDC/DVN, chuùng toâi coù trao ñoåi vôùi Kyõ sö (KS) Nguyeãn
Minh Quang, moät chuyeân vieân thuoäc Hoäi Khoa hoïc vaø Kyõ thuaät Vieät
Nam. OÂng thöôøng xuyeân theo doõi nhöõng dieãn tieán treân khía caïnh luaät phaùp
vaø khoa hoïc cuûa vuï kieän tuïng naøy.
Hoûi: Tröôùc
heát, KS vui loøng cho quyù thính giaû cuûa ñaøi AÙ Chaâu Töï Do bieát vuï
khaùng aùn veà chaát Da
cam/dioxin cuûa Vieät Nam ôû toøa Khaùng aùn Khu vöïc 2/New York ñaõ ñi ñeán
ñaâu roài?
Ñaùp: Theo quy
ñònh cuûa toøa Khaùng aùn, thuû tuïc khaùng aùn phaûi traûi qua hai giai ñoaïn: giai ñoaïn thöù nhaát laø tieàn
tranh luaän (pre-argument) nhaèm taïo cô hoäi cho hai beân giaøn xeáp vôùi
nhau, neáu khoâng theå daøn xeáp, toøa seõ tieán haønh giai ñoaïn phaân xöû ñeå
ñi ñeán phaùn quyeát sau cuøng. Cho ñeán giôø phuùt naày, vuï khaùng aùn cuûa Vieät Nam vaãn coøn
naèm trong giai ñoaïn thöù nhaát.
Haàu heát vaên baûn toùm taét vaø nhöõng vaên kieän caàn thieát ñaõ
ñöôïc noäp theo ñuùng lòch trình maø toøa ñaõ quy ñònh, thí duï nhö vaên baûn
toùm taét (brief) cuûa phía Vieät Nam ñöôïc noäp ngaøy 30/9/2005, vaên baûn
toùm taét cuûa caùc coâng ty hoùa chaát ñöôïc noäp ngaøy 7/2/2006, vaø vaên
baûn ñoái ñaùp sau cuøng (final response) cuûa phía Vieät Nam ñöôïc noäp ngaøy
16/3/2006. Hieän nay,
toøa ñang chuaån bò cho phieân tieàn tranh luaän ñöôïc döï truø vaøo cuoái
thaùng naày.
Hoûi: Theo moät baûn tin cuûa Thoâng Taán
Xaõ Vieät Nam
ñöôïc trích ñaêng treân tôø Nhaân Daân ngaøy 10/4/2006, phieân tieàn tranh
luaän ñaõ ñöôïc hoaõn laïi cho ñeán cuoái thaùng 5 vì caùc coâng ty hoùa chaát
chöa chuaån bò ñuû hoà sô caàn thieát. Coù ñuùng nhö vaäy khoâng, thöa KS?
Ñaùp: Theo tin töùc maø toâi coù ñöôïc thì
toøa Khaùng aùn vaãn tieán haønh phieân tieàn tranh luaän trong tuaàn leã
17/4/2006 nhö Chaùnh aùn Peter Hall ñaõ aán ñònh, thay vì tuaàn leã 24/4/2006
nhö ñöôïc ñeà nghò môùi ñaây. Tuy
nhieân, lòch trình naày coù leõ seõ ñöôïc hoaõn laïi vì vaên baûn ñoái ñaùp sau
cuøng cuûa Vieät Nam leân treân 18.400 chöõ, nhieàu hôn con soá 14.000 chöõ maø
toøa ñaõ quy ñònh töø tröôùc. Phía Vieät
Nam bieát roõ vieäc vi phaïm quy ñònh naày vaø yeâu caàu toøa chaáp thuaän vaên
baûn, nhöng toøa Khaùng aùn ñaõ ra phaùn quyeát töø choái vaøo ngaøy 4/4/2006
vaø ñaõ toáng ñaït phaùn quyeát naày ñeán phía Vieät Nam ngaøy hoâm sau, töùc ngaøy
5/4/2006. Moät lyù do khaùc khieán cho
phieân tieàn tranh luaän ñöôïc hoaõn laïi coù leõ do phaùn quyeát ngaøy
31/3/2006 cuûa toøa Khaùng aùn, qua ñoù, 16 vuï khaùng aùn cuûa cöïu chieán
binh Hoa Kyø phaûi ñöôïc tranh luaän cuøng luùc (in tandem) vôùi vuï khaùng aùn
cuûa phía Vieät Nam. Cho ñeán giôø phuùt naày,
toøa Khaùng aùn vaãn chöa ñöa ra lòch trình môùi cho phieân tieàn tranh luaän.
Hoûi: Quan ñieåm
cuûa phía Vieät Nam
trong vuï khaùng aùn naày nhö theá naøo?
Ñaùp: Phía Vieät
Nam nhaán maïnh raèng vuï khieáu naïi cuûa hoï khoâng taäp chuù vaøo vieäc söû duïng thuoác dieät coû (herbicides)
trong chieán tranh vaø cuõng khoâng taäp chuù vaøo vieäc söû duïng vuõ khí coù
hôi ñoäc (chemical gas weapon) hoaëc hôi ñoäc (poison gas), maø taäp chuù vaøo
vieäc söû duïng chaát ñoäc (use of a poison).
Hoï laäp luaän nhö theá naày, toâi xin taïm dòch nguyeân vaên phaàn keát
luaän cuûa vaên baûn toùm taét, “Traùi
vôùi nhöõng giaû thuyeát sai söï thaät cuûa toøa Brooklyn, thieät haïi do söï
hieän dieän cuûa dioxin trong chaát Da cam, cuõng nhö caùc chaát ñoäc ñoäc haïi
(toxin poisons) trong caùc loaïi thuoác dieät coû khaùc do bò ñôn saûn xuaát
vaø ñöôïc duøng trong cuoäc chieán Vieät Nam, khoâng phaûi laø voâ tình
(unintened) hoaëc song haønh (collateral).
Bò ñôn bieát dioxin laø moät chaát ñoäc. Hoï bieát soá löôïng dioxin trong saûn phaåm
cuûa hoï vöôït quaù möùc an toaøn. Hoï bieát saûn phaåm cuûa
hoï seõ ñöôïc duøng ôû Vieät Nam. Vaø coù leõ quan troïng nhaát, hoï bieát laøm
theá naøo ñeå loaïi nhöõng chaát ñoäc naày ra khoûi saûn phaåm cuûa hoï nhöng
hoï khoâng laøm chæ vì tö lôïi. Chính
haønh ñoäng naày ñaõ khieán nguyeân ñôn kieän caùc bò ñôn, vaø chính haønh
ñoâng naàyñaõ vi phaïm luaät phaùp quoác teá qua ñaïo
luaät ATS [Thieät haïi cuûa Ngoaïi kieàu]. Vì caùc lyù do vöøa neâu, vaø vì
coâng lyù ñoøi hoûi phaûi boài thöôøng nhöõng naïn nhaân coá tình (intended
victims) cuûa chieán dòch raõi chaát ñoäc naày töông töï nhö nhöõng ngöôøi ñaõ
ñieàu haønh (administered) caùc chaát ñoäc, toøa Khaùng aùn phaûi laät ngöôïc
phaùn quyeát cuûa toøa Brooklyn vaø cho pheùp tieán haønh vuï khieáu naïi
(claims) cuûa nguyeân ñôn,” heát lôøi daãn.
Hoûi: Phía Vieät Nam döïa treân cô sôû
phaùp lyù naøo ñeå yeâu caàu toøa Khaùng aùn Khu vöïc 2 cöùu xeùt phaùn quyeát
cuûa toøa lieân bang Brooklyn, thöa KS?
Ñaùp: Vuï khaùng aùn cuûa phía Vieät Nam döïa treân
ba ñieåm chính nhö sau. Thöù nhöùt, phía
Vieät Nam cho raèng toøa Brooklyn ñaõ sai khi baùc boû khieáu naïi cuûa hoï veà
vieäc vi phaïm luaät phaùp quoác teá vôùi lyù do laø vieäc phun thuoác khai
quang (defoliants), ñöôïc bieát coù chöùa chaát ñoäc gaây ñoäc haïi cho con ngöôøi
vôùi soá löôïng ñöôïc bieát coù theå traùnh ñöôïc qua quy trình saûn xuaát saún
coù vaø phoå bieán, thì khoâng vi phaïm thoâng leä ngaên caám vieäc söû duïng
chaát ñoäc trong chieán tranh vaø cuõng khoâng vi phaïm vieäc gaây thöông tích
vaø taøn phaù khoâng caàn thieát cho muïc tieâu quaân söï. Thöù nhì, phía Vieät Nam cho raèng toøa
Brooklyn ñaõ sai khi baùc boû khieáu naïi cuûa hoï veâ vieäc vi phaïm luaät
tieåu bang New York cuûa nguyeân ñôn vôùi lyù do nhaø thaàu cuûa chính phuû
(government contractor defense) maø khoâng ñeám xæa gì ñeán baèng chöùng cho
pheùp keát luaän raèng bò ñôn bieát nhieàu hôn chaùnh phuû veà söï nguy hieåm
cuûa dioxin hieän dieän trong chaát Da cam vaø raèng quy trình saûn xuaát laøm
gia taêng chaát dioxin thì khoâng ñöôïc ghi trong baát cöù ñieàu kieän saùch
(specifications) hay ñôn ñaët haøng (procurement contract) cuûa chaùnh phuû
gôûi cho bò ñôn. Sau cuøng, phía Vieät
Nam cho raèng toøa Brooklyn ñaõ sai khi baùc boû khieáu naïi cuûa hoï veà vieäc
leân aùn vieäc söû duïng chaát Dam cam trong cuoäc chieán, boài thöôøng thieät
haïi, vaø taåy xoùa oâ nhieãm moâi tröôøng vôùi lyù do vi phaïm chuû quyeàn
Vieät Nam maø khoâng ñeám xæa ñeán baèng chöùng hoå trôï cho moät phaùn quyeát
coâng baèng vaø voâ tö.
Hoûi: Theo tin töùc baùo chí trong nöôùc
thì tröôûng ñoaøn luaät sö cuûa phía Vieät Nam laø oâng Jonathan Moore, khi
tham döï Hoäi nghò quoác teá naïn nhaân chaát da cam/dioxin ñöôïc toå chöùc ôû
Haø Noäi vaøo hai ngaøy 28-29/3/2006, ñaõ cho bieát raèng hoï ñaõ tìm ra nhieàu
ñieåm môùi raát thuyeát phuïc ñeå baûo veä naïn nhaân Vieät Nam vaø phía bò ñôn
ñang “ñuoái veà luaät laãn thöïc teá” neân coá gaéng laøm cho vaán ñeà chính
trôû neân laãn loän. KS
coù nhaän xeùt gì veà lôøi tuyeân boá cuûa luaät sö Moore?
Ñaùp: Daï thöa, neáu ñoù quaû thaät laø
lôøi tuyeân boá cuûa luaät sö Moore, thì coù leõ
oâng thieáu thaønh thaät, löøa bòp caùc naïn nhaân Vieät Nam (trong ñoù
coù nhöõng ngöôøi coù traùch nhieäm ñieàu haønh vuï kieän ôû trong nöôùc),
hoaëc caû hai. Chaúng haïn nhö vaán ñeà
vi phaïm luaät quoác teá, khoâng coù moät ñieåm naøo môùi ñöôïc ghi trong vaên
baûn toùm taét noäp ôû toøa Khaùng aùn, maø ngöôïc laïi, coøn boû ñi nhieàu
ñieåm ñöôïc ghi trong ñôn khieáu naïi noäp ôû toøa Brooklyn, maø ñieån hình
nhaát laø Quy öôùc Geneøve 1925. Phía
Vieät Nam khoâng coøn caùo buoäc vi phaïm toäi aùc chieán tranh (war crimes)
vaø dieät chuûng (genocide) maø chæ caùo buoäc vieäc söû duïng thuoác khai
quang trong chieán tranh Vieät Nam laø vi phaïm luaät quoác teá veà vieäc söû
duïng chaát ñoäc, nhöng laïi khoâng chöùng minh ñöôïc thuoác khai quang laø
chaát ñoäc; do ñoù, hoï môùi “laãn loän” thuoác khai quang vôùi dioxin vaø “laãn
loän” chaùnh phuû vaø quaân ñoäi Hoa Kyø vôùi caùc coâng ty hoùa chaát, ít ra,
treân phöông dieän traùch nhieäm. Veà
vaán ñeà vi phaïm luaät tieåu bang, phía Vieät Nam ñaõ chaáp nhaän duøng caùc
baèng chöùng cuûa cöïu chieán binh Hoa Kyø trong caùc vuï kieän töø thaäp nieân
1980; do ñoù, chaúng nhöõng khoâng coù ñieåm naøo môùi maø coøn giaùn tieáp “chòu
thua” vì taát caû caùc vuï kieän cuûa cöïu chieán binh ñeàu ñaõ bò toøa baùc
boû.
Hoûi: Theo KS, phía Vieät Nam coù khaû
naêng thaéng kieän ôû toøa Khaùng aùn khoâng?
Ñaùp: Theo nhaän ñònh cuûa luaät sö Moore, phía Vieät Nam seõ thaéng neáu toøa Khaùng aùn
coù ñöôïc moät khoâng khí coâng
baèng vaø trung thöïc; nhöng oâng khoâng bieát tröôùc ñöôïc keát quaû, vì theo lôøi oâng, moät trong ba chaùnh aùn ñöôïc chæ ñònh cho
vuï khaùng aùn laø anh hoï cuûa Toång thoáng Bush. Theo toâi, ñoù chæ laø ngoân töø cuûa moät
luaät sö kieän tuïng (trial laywer) ñeå quy traùch söï thaát baïi khoâng theå
traùnh ñöôïc cuûa oâng leân ngöôøi khaùc; vì hôn ai heát, oâng bieát raèng oâng
khoâng coù ñuû lyù leõ vaø baèng chöùng ñeå bieän minh cho nhöõng caùo buoäc
maø oâng vaø caùc luaät sö coäng söï ñaõ ñöa ra.
Trong phieân tranh luaän ôû toøa
Brooklyn ngaøy 28/2/2005, luaät sö phía Vieät Nam ñaõ “ñuoái veà luaät laãn
thöïc teá” vaø khoâng theå “thuyeát phuïc” ñöôïc Chaùnh aùn Weinstein. Cuoái cuøng, luaät sö Moore ñaõ phaûi duøng
ñeán “xaûo thuaät” chaùnh trò ñeå van xin toøa, maø toâi xin taïm dòch nguyeân
vaên nhö sau, “Thöa ngaøi Chaùnh aùn,
toâi xin keát thuùc phaàn tranh luaän cuûa toâi baèng caùch phaùt bieåu raèng,
trong vuï naày, nguyeân ñôn Vieät Nam ñöùng tröôùc toøa chæ ñeå ñoøi hoûi coâng
lyù maø thoâi. Hoï ñöùng tröôùc toøa
ngaøy hoâm nay, cuõng nhö caùc cöïu chieán binh Hoa Kyø tröôùc ñaây nhieàu
naêm, ñeå yeâu caàu toøa cho hoï caùi quyeàn ñöôïc minh chöùng cho theá giôùi
vaø cho toøa thaáy raèng hoï laø naïn nhaân cuûa vieäc laøm sai traùi, raèng
hoï ñang thoáng khoå cuøng cöïc, vaø raèng hoï phaûi ñöôïc boài thöôøng cho
nhöõng toån thöông ñoù. Muïc ñích cuûa
vuï kieän naày chæ ñeå vaïch traàn nhöõng haäu quaû do haønh ñoäng cuûa bò ñôn
gaây ra. Nhieàu naêm troâi qua vaø caùch
xa maûnh ñaát aáy haøng traêm ngaøn daëm, nhieàu ngöôøi Myõ coù theå ñaõ queân
nhöõng gì ñaõ xaûy ra ôû Vieät Nam. Nhöng, nhöõng ngöôøi ñaõ töøng traûi qua vaø
soáng trong caùi chieán dòch taán coâng hoùa hoïc naày vaãn chöa queân, vaø nhieàu
theá heä sinh ra ôû Vieät Nam ngaøy nay, haäu dueä vaø con caùi cuûa nhöõng
ngöôøi bò tieáp nhieãm, tieáp tuïc mang trong ngöôøi noãi ñau do chaát Da cam
gaây ra... Tröôùc khi döùt lôøi, toâi
xin ñaïi dieän cho ngöôøi Vieät Nam vaø nguyeân ñôn, khaån caàu toøa haõy can
ñaûm ñeå laøm neân lòch söû vaø laøm saùng toû caùi nguyeân taéc caên baûn cuûa
neàn daân chuû phaùp trò maø Chuû tòch Toái cao Phaùp vieän Marshall ñaõ khaúng
ñònh trong vuï kieän giöõa Margaret vaø Madison tröôùc ñaây, ñoù laø ‘Khi nhaân
quyeàn bò xaâm phaïm thì phaûi coù söûa sai,’” heát lôøi daãn. Nhöng theo Chaùnh aùn
Weinstein, ñoù chæ laø nhöõng caùo buoäc voâ caên cöù (allegations with no
proof).
DIENTIENVUKHANGANDACAM.DOC