GÓP Ư VỚI TIẾN SĨ NGUYỄN VĂN TUẤN VỀ VẤN ĐỀ CHẤT MÀU DA CAM, DIOXIN VÀ HỆ QUẢ

 

Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VAST)

Tháng 7 năm 2008

 

 

MỞ ĐẦU

 

Tờ Việt Tide, một tuần báo phát hành tại Orange County, California và Houston, Texas, trong số 350, Mar. 28th – Apr. 03rd, 2008, với chủ đề “Agent Orange: Lá bài của Hà Nội đối với Washington,” có đăng tải một bài phỏng vấn của Đinh Quang Anh Thái (ĐQAT) với Tiến sĩ (TS) Nguyễn Văn Tuấn có tựa đề “Về Vấn đề Chất màu Da cam, Dioxin và Hệ quả.”  [1]  Có lẽ v́ không “hài ḷng” với Việt Tide về bài phỏng vấn nên TS mới cho đăng lại trên blog của ḿnh vào ngày 3 tháng 7 năm 2008 với tựa đề “Chất độc Da cam và Việt Nam” cùng lời bạt như sau: “Lúc vụ kiện chất độc da cam ở vào thời ‘cao điểm’ (đầu năm nay) đào [đài] Little Saigon ở Bolsa phỏng vấn tôi về những luận điểm đằng sau vụ này, và sau đây là trả lời của tôi. V́ ở xa nên tôi không có dịp theo dơi họ phát thanh hay đăng báo ra sao, nhưng tôi vẫn đăng lại để bạn đọc có vài thông tin về vấn đề này.” [2].  Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VAST) xin mạn phép góp ư với TS, trên lănh vực khoa học kỹ thuật, về một vài điểm trong bài phỏng vấn “Chất độc Da cam và Việt Nam;” v́ chúng tôi tin rằng, đó mới là quan điểm trung thực và chính xác của TS.

 

CHẤT ĐỘC DA CAM?

 

Điểm nổi bật và quan trọng nhất mà TS không hài ḷng có lẽ là việc ĐQAT dùng danh từ “chất màu da cam” thay cho danh từ “chất độc da cam” mà TS thường dùng, kể cả đề tựa của cuốn sách có “tầm vóc lịch sử (sic)” Chất độc Da cam, Dioxin & Hệ quả [3].  Nhưng trên phương diện ngôn ngữ học và độc tố học, danh từ “chất độc da cam” dường như không chính xác.

 

Danh từ “chất độc da cam” dường như được TS dùng để dịch danh từ “agent orange (AO)” trong tiếng Anh sang tiếng Việt.  Theo Tự điển Anh Việt của Nguyễn Văn Khôn th́ chữ “agent” có nghĩa là “tác nhân,” c̣n chữ “orange” có nghĩa là “màu cam hay màu da cam.”  Do đó, AO phải được dịch một cách chính xác là “tác nhân màu cam” hay “tác nhân màu da cam.”  Để cho ngắn gọn, chữ “chất” thường được dùng thay cho chữ “tác nhân;” cho nên, AO có nghĩa là “chất da cam” hay “chất màu da cam.”

 

Như chúng ta đă biết, chất da cam là một loại thuốc khai quang hay diệt cỏ (herbicides) thông dụng và được sử dụng nhiều nhất trong cuộc chiến Việt Nam.  Loại thuốc khai quang nầy là một hỗn hợp 50/50 của hai loại thuốc diệt cỏ 2,4-dichlorophenoxyacetic (2,4-D) và 2,4,5-trichlorophenoxyacetic (2,4,5-T), là hai loại thuốc diệt cỏ rất thông dụng được sử dụng rộng răi trong nông nghiệp ở Hoa Kỳ và nhiều quốc khác trên thế giới.  Thuốc được gọi là chất da cam v́ nó được đựng trong những thùng 55 gallons có sơn một sọc màu da cam rộng 4 inches ở giữa và chung quanh thùng để phân biệt với những loại thuốc khai quang khác.  Phúc tŕnh Cựu chiến binh và Chất da cam - Cập nhật 2006 của Viện Y khoa Hoa Kỳ (Institute of Medicine (IOM)) (Phúc tŕnh Cập nhật 2006) cho biết, “Các nghiên cứu về ảnh hưởng của 2,4-D và 2,4,5-T được công bố sau Phúc tŕnh Cập nhật 2004 th́ phù hợp với kết luận từ trước là hai hóa chất nầy không phải là chất độc cấp tính và có khả năng gây ung thư rất yếu (Studies of effects of 2,4-D and 2,4,5-T published since Update 2004 are consistent with the earlier conclusion that these chemicals are not acutely toxic and have only weak carcinogenic potential).” [4]

 

Trong tiến tŕnh sản xuất, 2,4,5-T có thể chứa một số lượng rất nhỏ chất ô nhiễm bất đắc dĩ.  Đó là chất 2,3,7,8-tetrachlorodibenzo-p-dioxin (TCDD hay dioxin), được xem như là một chất độc.  Nhưng không phải v́ thế mà gọi AO là “chất độc da cam,” cũng như chúng ta không thể gọi vaccine là chất độc v́ nó có chứa một lượng rất nhỏ chất độc thủy ngân!  Và cũng không phải v́ thế mà có thể đồng hóa chất da cam với dioxin.

 

CHẤT ĐỘC DA CAM HAY DIOXIN LÀ NGUYÊN NHÂN GÂY RA BỆNH TẬT Ở VIỆT NAM?

Khi được hỏi về những bằng chứng khoa học cho thấy hệ quả của chất da cam gây ra cho người dân Việt Nam, TS khẳng định rằng: “Cho đến nay, Viện Y khoa Mĩ đă chính thức công nhận chất độc da cam hay dioxin là nguyên nhân [nhấn mạnh của VAST] gây ra một số bệnh như ung thư tế bào mềm, ung thư máu dạng Non-Hodgkin và Hodgkin, ung thư tuyến tiền liệt, ban clor, chứng nứt đốt sống, v.v. Tất cả bằng chứng khoa học để Viện Y khoa đi đến kết luận trên đây không chỉ dựa vào nghiên cứu từ cựu quân nhân Mĩ, mà c̣n – một phần lớn – dựa vào nghiên cứu từ các nước ở Âu châu (đặc biệt là từ Thụy Điển và Ư), Úc, v.v…” [2].  C̣n trên Việt Tide th́ TS nói rằng: “Dựa vào tiêu chuẩn nầy, dioxin được xem là nguyên nhân [nhấn mạnh của VAST] của các bệnh sau đây: Ung thư bạch cầu măn tính (chronic lymphocytic leukemia, CLL), ung thư mô mềm (soft-tissue sarcoma), ung thư dạng phi Hodgkin (non-Hodgkin’s lymphoma), ung thư dạng Hodgkin (Hodgkin’s disease), ban clor (chloracne).” [1]

Nhưng kết quả nghiên cứu ghi trong Bảng S-1 của Phúc tŕnh Cập nhật 2006 th́ không phù hợp với những lời phát biểu vừa nêu của TS.  Kết quả nầy được tóm tắt như sau:

 

            1.Đủ bằng chứng (sufficient evidence) về sự liên hệ (association) giữa việc tiếp xúc với 2,4-D, 2,4,5-T, hay dioxin và các bệnh trạng sau đây:

                                                              i.                                                                                                  Soft-tissue sarcoma (including heart)

                                                             ii.                                                                                                  Non-Hodgkin’s lymphoma

                                                            iii.                                                                                                  Chronic lymphocytic leukemia (CLL)

                                                            iv.                                                                                                  Hodgkin’s disease

                                                             v.                                                                                                  Chloracne

2.                                                               Bằng chứng giới hạn hoặc gợi ư (limited or suggestive evidence) về sự liên hệ giữa việc tiếp xúc với 2,4-D, 2,4,5-T, hay dioxin và các bệnh trạng sau đây:

                                                              i.                                                                                  Laryngeal cancer

                                                             ii.                                                                                  Cancer of the lung, bronchus, or trachea

                                                            iii.                                                                                  Prostate cancer

                                                            iv.                                                                                  Multiple myeloma

                                                             v.                                                                                  AL amyloidosis (category change from Update 2004)

                                                            vi.                                                                                  Early-onset transient peripheral neuropathy

                                                           vii.                                                                                  Porphyria cutanea tarda

                                                          viii.                                                                                  Hypertension (category change from Update 2004)

                                                            ix.                                                                                  Type 2 diabetes (mellitus)

                                                             x.                                                                                  Spina bifida in offspring of exposed people

3.                                                               Bằng chứng không thích hợp hoặc không đầy đủ (inadequate or insufficient evidence) để xác định xem việc tiếp xúc với 2,4-D, 2,4,5-T, hay dioxin có liên hệ đến các bệnh trạng được duyệt  xét sau đây:

                                                              i.                                                                                  Cancers of the oral cavity (including lips and tongue), pharynx (including tonsils), or nasal cavity (including ears and sinuses)

                                                             ii.                                                                                  Cancers of the pleura, mediastinum, and other unspecified sites within the respiratory system and intrathoracic organs

                                                            iii.                                                                                  Esophageal cancer (category change from Update 2004)

                                                            iv.                                                                                  Stomach cancer (category change from Update 2004)

                                                             v.                                                                                  Colorectal cancer (including small intestine and anus) (category change from Update 2004)

                                                            vi.                                                                                  Hepatobiliary cancers (liver, gallbladder, and bile ducts)

                                                           vii.                                                                                  Pancreatic cancer (category change from Update 2004)

                                                          viii.                                                                                  Bone and joint cancer

                                                            ix.                                                                                  Melanoma

                                                             x.                                                                                  Non-melanoma skin cancer (basal cell and squamous cell)

                                                            xi.                                                                                  Breast cancer

                                                           xii.                                                                                  Cancers of reproductive organs (cervix, uterus, ovary, testes, and penis; excluding prostate)

                                                          xiii.                                                                                  Urinary bladder cancer

                                                         xiv.                                                                                  Renal cancer

                                                          xv.                                                                                  Cancers of brain and nervous system (including eye) (category change from Update 2004)

                                                         xvi.                                                                                  Endocrine cancers (thyroid, thymus, and other endocrine)

                                                        xvii.                                                                                  Leukemia (other than CLL)

                                                       xviii.                                                                                  Cancers at other and unspecified sites

                                                         xix.                                                                                  Infertility

                                                          xx.                                                                                  Spontaneous abortion (other than for paternal exposure to TCDD, which appears not to be associated)

                                                         xxi.                                                                                  Neonatal or infant death and stillbirth in offspring of exposed people

                                                        xxii.                                                                                  Low birth weight in offspring of exposed people

                                                       xxiii.                                                                                  Birth defects (other than spina bifida) in offspring of exposed people

                                                       xxiv.                                                                                  Childhood cancer (including acute myelogenous leukemia) in offspring of exposed people

                                                        xxv.                                                                                  Neurobehavioral disorders (cognitive and neuropsychiatric)

                                                       xxvi.                                                                                  Movement disorders, including Parkinson’s disease and amyotrophic lateral sclerosis (ALS)

                                                      xxvii.                                                                                  Chronic peripheral nervous system disorders

                                                     xxviii.                                                                                  Respiratory disorders

                                                       xxix.                                                                                  Gastrointestinal, metabolic, and digestive disorders (changes in liver enzymes, lipid abnormalities, and ulcers)

                                                        xxx.                                                                                  Immune system disorders (immune suppression, allergy, and autoimmunity)

                                                       xxxi.                                                                                  Ischemic heart disease

                                                      xxxii.                                                                                  Circulatory disorders (other than hypertension and perhaps ischemic heart disease)

                                                     xxxiii.                                                                                  Endometriosis

                                                     xxxiv.                                                                                  Effects on thyroid homeostasis

4.                                                               Bằng chứng giới hạn hoặc gợi ư về sự không liên hệ (no association) giữa việc tiếp xúc với 2,4-D, 2,4,5-T, hay dioxin và các bệnh trạng sau đây:

                                                              i.                                                                                  Spontaneous abortion and paternal exposure to TCDD

 

Kết quả trong Bảng S-1 trên đây cho thấy IOM chưa hề công nhận chất da cam hay dioxin là “nguyên nhân” gây ra bất cứ một bệnh tật nào, kể cả chloracne.  IOM chỉ xác nhận mức độ tin cậy của sự liên hệ giữa việc tiếp xúc với chất da cam hay dioxin và các bệnh được duyệt xét bằng các phương pháp nghiên cứu dịch tễ học. 

 

TS nói rằng IOM “... đă chính thức công nhận chất độc da cam hay dioxin là nguyên nhân gây ra một số bệnh như... ung thư tuyến tiền liệt [prostate cancer]... chứng nứt đốt sống [spina bifida in offspring of exposed people]...” [2], nhưng theo Bảng S-1, IOM vẫn chưa có đủ bằng chứng (chỉ có bằng chứng giới hạn hoặc gợi ư) để kết luận hai bệnh trạng nầy có liên hệ với việc tiếp xúc với chất da cam hay dioxin.

 

Có thể TS cho rằng “liên hệ là nguyên nhân,” nhưng trong dịch tễ học th́ không hẳn như vậy.

 

“Dịch tễ học là môn học nghiên cứu để t́m hiểu xem bệnh tật trong các nhóm dân số của con người và thú vật xảy ra như thế nào, ở đâu, và lúc nào.  Các chuyên gia dịch tễ học cố gắng xác định các yếu tố liên hệ đến bệnh tật (yếu tố rủi ro (risk factors)) và các yếu tố có thể giúp con người và thú vật chống lại bệnh tật (yếu tố bảo vệ (protective factors))...  Các nghiên cứu dịch tễ học không bao giờ có thể chứng minh nguyên nhân (causation); điều đó có nghĩa là, nó không thể chứng minh rằng một yếu tố rủi ro nào đó đích thực là nguyên nhân của bệnh tật được nghiên cứu.  Bằng chứng dịch tễ học chỉ có thể cho thấy rằng yếu tố rủi ro nầy có liên hệ (kiên kết (correlated)) với việc bệnh tật xảy ra nhiều hơn trong dân số tiếp xúc với yếu tố rủi ro đó.  Sự liên kết càng cao th́ sự liên hệ càng chắc chắn, nhưng nó không thể chứng minh là nguyên nhân.” [5]

 

KHÔNG CẦN BẰNG CHỨNG TỪ VIỆT NAM!

 

Trong khi trả lời về những bằng chứng khoa học cho thấy hệ quả của chất da cam gây ra cho người dân Việt Nam, TS phát biểu rằng: “... để đi đến một kết luận về mối liên hệ giữa dioxin và bệnh tật trong người Việt Nam, không ai lại ngớ ngẩn đi hỏi phải có bằng chứng từ Việt Nam; bằng chứng từ Mĩ hay Âu châu, một khi đúc kết cho có hệ thống cũng đủ để đi đến kết luận.” [2]

 

Về mặt khoa học, chúng tôi, và có lẽ cả cộng đồng khoa học thế giới nữa, muốn được học hỏi phương pháp mà TS đă dùng để đi đến một kết luận về mối liên hệ giữa dioxin và bệnh tật trong người Việt Nam mà không cần phải có bằng chứng từ Việt Nam!  Chúng tôi nghĩ rằng các nghiên cứu bằng phương pháp dịch tễ học, cho dù được đúc kết có hệ thống cách mấy, cũng không thể áp dụng được v́ chúng được thực hiện bằng dữ kiện khác nhau trên các nhóm dân số khác nhau.

 

Về mặt pháp lư, chúng tôi xin trích một đoạn trong Reference Manual on Specific Evidence để góp ư với TS.  “Dịch tễ học quan tâm đến sự xảy ra của bệnh tật trong các nhóm dân số (populations) và không đề cập đến câu hỏi về nguyên nhân gây bệnh của cá thể (cause of an individual’s disease).  Câu hỏi nầy, thỉnh thoảng được gọi là nguyên nhân cá biệt (specific causation), nằm ngoài phạm vi của dịch tễ học. Dịch tễ học đạt đến giới hạn của nó sau khi xác định sự liên hệ giữa một tác nhân và một bệnh tật là nguyên nhân gợi ư (nguyên nhân tổng quát) và mức độ rủi ro của tác nhân nầy; có nghĩa là, dịch tễ học xem xét xem một tác nhân có thể gây ra một bệnh tật hay không, chứ không thể xem xét xem một tác nhân đă gây bệnh cho một nguyên đơn cá biệt.

 

Dù sao, vấn đề nguyên nhân cá biệt là một yếu tố tư pháp cần thiết trong một vụ kiện về chất độc.  Nguyên đơn không những phải chứng minh rằng tác nhân của bị đơn (defendant’s agent) có khả năng gây ra bệnh (capable of causing disease) mà c̣n phải chứng minh rằng nó đă gây bệnh cho ḿnh (did cause the plaintiff’s desease).  Do đó, một số ṭa án bị đặt trước câu hỏi pháp lư về tiêu chuẩn cho bằng chứng của nguyên nhân cá biệt và vai tṛ của bằng chứng dịch tễ học trong việc trả lời câu hỏi pháp lư nầy.  Đây không phải là câu hỏi mà dịch tễ học có thể trả lời.” [6]     

 

SỐ “NẠN NHÂN DA CAM” Ở VIỆT NAM

 

Khi được hỏi về con số “nạn nhân da cam” ở Việt Nam, TS cho biết: “Nhà nước Việt Nam đưa ra con số nạn nhân là 1 triệu.  Tôi nghĩ con số đó hoàn toàn có cơ sở khoa học, nhưng thấp hơn thực tế.” [2] TS cũng trích dẫn kết quả nghiên cứu của TS Jeanne Mager Stellman, Đại học Columbia nói rằng có “... 4,8 triệu người phơi nhiễm độc chất,” và có lẽ “nhất trí” với con số nầy v́ không có ư kiến.   

 

Một lần nữa, chúng tôi hy vọng TS có thể chia sẻ với chúng tôi và cộng đồng khoa học quốc tế những cơ sở khoa học mà TS đă dùng, hoặc nhà nước Việt Nam đă dùng, để nói rằng con số nạn nhân da cam ở Việt Nam là 1 triệu người.  Chúng tôi cũng mong TS chia sẻ con số nạn nhân mà TS gọi là “thực tế.”  Nhưng dường như TS chưa kịp cập nhật hóa (update) dữ kiện của ḿnh, v́ trong buổi điều trần trước Tiểu ban Á Châu, Thái B́nh Dương, và Môi trường Toàn cầu của Hạ Viện Hoa Kỳ hôm 15 tháng 5 năm 2008, Hội Nạn nhân Chất độc da cam/Dioxin Việt Nam cho biết con số nạn nhân “trên 3 triệu.”  Con số nầy phù hợp với con số 3 triệu được TS Vaughan Turekian cho biết trong buổi điều trần là do chánh phủ Việt Nam cung cấp [7].

 

Ngay sau khi nghiên cứu của Đại học Columbia được công bố, VAST đă liên lạc với TS Stellman để t́m hiểu thêm về kết quả nghiên cứu v́ “... chúng không phù hợp với dữ kiện do chính bà ‘khám phá’ và có tính cách thổi phồng.” [8]  Về con số 4,8 triệu người được cho là bị phun trực tiếp “... TS Stellman thừa nhận rằng Bà ‘... phải tính hết cả ô cho an toàn [?]’ (59), v́ theo cách tính của Bà, một xă ấp hay một người được xem là tiếp xúc trực tiếp (hay bị phun trực tiếp) với thuốc diệt cỏ nếu xă ấp hay người đó nằm trong một ô vuông có cạnh khoảng 1,1 km, cho dù xă ấp hay người đó nằm ở gần một góc của ô vuông và thuốc được phun ở gần góc đối diện, cách xa nhau khoảng 1,5 km.” [8]

 

CHẤT DA CAM GÂY DỊ TẬT BẨM SINH?

Khi được yêu cầu giải thích tại sao có nhiều sĩ quan và binh sĩ Quân đội Việt Nam Cộng Ḥa đă từng sống và sử dụng n&#